De Sculptura’s
Foto van de situatie in Loods 6, 3 t/m 5 april 2026, Amsterdam
Gemengde technieken, 18 panelen van 33 x 48cm.
Amsterdam, april 2026
Niet het verhaal:
Als ik voor het eerst in een nieuw huis een kamer betreed kijk ik goed naar de ramen. Hoeveel zijn het er? Eén raam geeft rust: één lichtbron en één richting. Twee ramen ervaar ik als onrustig. Drie ramen openen de ruimte. Licht en geluid stromen binnen, overvloedige prikkels nodigen uit tot overgave. Bij vier of meer ramen wordt de ervaring overweldigend: er ontstaat een ritme van licht en schaduw waarin hiërarchie vrijwel verdwijnt. Een hoog centraal rond dakraam vond ik verpletterend mooi.
Maar twee vind ik problematisch. Twee ramen zijn net als twee ogen die voortdurend twee keer ruimtediepte verschillend registreren. Twee ramen creëren verschil en het blijft onrustig. Zowel in een ruimte als in het denken zelf. Het ís denken.
In deze serie schilderijen wordt het denken tijdens het kijken naar de schilderijen begeleid door een cirkelvorm. Door de cirkel stel je als vanzelf je ogen scherp in een focus. Dat gaat eigenlijk automatisch. Deze cirkelvormige ruimte wordt gesuggereerd door een blauwgrijze schaduw of sokkel. Al kijkend ontstaat er binnen zo’n cirkel een geconcentreerde ervaring: ogen stellen zich scherp en kijken naar een geschilderde vorm, kleur, ruimte, idee, intentie, cel, planeet… het kan van alles zijn. En al kijkend bestaat er even niets buiten dat moment. Het is kijken door één raam, met twee ogen samengebracht tot één beeld—zoals bij een verrekijker, camera of microscoop. Verschil en tijd lossen even op. Wat overblijft is een onmiddellijk zien.
Enige tijd geleden liep ik met een verrekijker door Lapland. Turend door mijn verrekijker zag ik een grote vogel trillend minutenlang op één plaats in de lucht. Een verrekijker heeft als effect dat je met twee ogen door één cirkel kijkt. Opeens stortte de vogel zich naar beneden. Waarschijnlijk naar een prooi. Ook net zo opeens, lag ik op de grond. Ik was met de vogel op precies hetzelfde moment naar beneden gestort. Dit was het effect doordat ik met mijn hele lichaam gekeken had door één oog. In die geconcentreerde blik, waarin twee ogen één werden, was het verschil tussen mij en de vogel even verdwenen.
Elk paneel verlangt naar een eigen moment van aandacht. Achttien beelden tegelijk scherp zien is onmogelijk; het geheel kan slechts in een vage, onscherpe blik worden omvat. De ervaring beweegt zich daarom tussen scherpstellen en vervaging, inzoomen en uitzoomen, concentratie en ontspanning. Ook daarom heb ik al vanaf het eerste begin de titel van deze serie: Sculptura’s gekozen die verwijst naar deze lichamelijke, ruimtelijke manier van waarnemen. Sculpturen nodigen uit tot bewegen, tot omcirkelen, tot ervaren in de ruimte met je lichaam. Zo zijn deze schilderijen geschilderd: niet als vensters, maar als velden waarin je je positioneert.
Binnenin de cirkels vindt van alles plaats. Maar in plaats van een sterk narratief geladen verhaal zoek ik meer naar ongewisse vormen die voorafgaan aan het herkennen en vaststellen van betekenis. Eerder als sensatie of intensie. Krachten die zich nog niet hebben uitgekristalliseerd. Het beeld is geen afbeelding van iets, maar
een gebeurtenis die zich voltrekt in een ontmoeting tussen schilderij en kijker. De aandacht verschuift voortdurend van wat er wordt gezien naar hoe het zien zich beweegt. De cirkel werkt niet als begrenzing maar als motor van het waarnemen.
Die sensatie wordt versterkt doordat het verschil van schaal geen rol speelt. Een snotje is hier even groot als een monster. Micro en macro vallen samen binnen één en dezelfde eenheid van aandacht. Stabiele tegenstellingen worden dan plooibaar dan vloeibaar. Vallen verder uiteen en verliezen hun fixatie. Titels zijn in de serie lichtvoetig gegeven. Ze geven denkrichting en dat is prettig omdat het denken graag iets te knabbelen heeft.
Schilderijen en verhalen zijn innig verbonden. Op de eerste plaats heeft het idee om íets te schilderen zich tot een eigen verhaal ontwikkeld: Schilderkunst. Een verzameling gedachten en handelingen waarvoor we een bijzonder dierbare plaats hebben gevonden in ateliers, kunstopleidingen, materiaalwinkels, boeken, websites, galeries en musea enz. En bewust of onbewust betreed je een discours waarin elk schilderij verweven is met verhalen. De schilderkunst biedt onbegrensd veel ingangen: het portret, het landschap, het stilleven; maar ook materiaal, gebaar en techniek. Culturele, politieke, wetenschappelijke of religieuze perspectieven kunnen richting geven, evenals intuïtie, emotie en lichamelijk gevoelens. Wat ook als oorsprong dient, het wordt vrijwel onmiddellijk opgenomen in een netwerk van gedachten en betekenissen. Verhalen vormen zich, nog terwijl een schilderij ontstaat.
In deze serie breek ik het verhaal open. Er vallen gaten. Niet door verhalen te ontkennen—dat is onmogelijk —maar door ze te ontdoen van chronologie, logica, herkenbaarheid en schaal. Het verhaal is niet langer de baas. Het verliest grip. Vorm, kleur en betekenis krijgen ruimte om zelf te spreken. Deze serie wil geen verhaal laten zien dat je in vervoering meeneemt, maar eerder een spiegel die je laat staan waar je staat met een andere manier van kijken.
Het openbreken van het verhaal is voor mij geen vrijblijvend experiment. Alhoewel ik er het fijne nog niet van begrijp, voelt het als een politieke kwestie. Ik heb het idee dat er door het voortdragen van grote, specifiek cultuur gedragen verhalen én vormen, veel leed in de wereld wordt aangewakkerd. Wat doe je als mens en als kunstenaar, als groot onrecht en leed zich voor je ogen afspeelt? Iedereen weet dat wij mensen natuur vergiftigen en kapot maken. Iedereen weet dat in verborgen bio-industrieën dieren op een gruwelijke manier worden gevangengehouden, misbruikt en vermoord. Iedereen weet dat grote en kleine machten in de wereld bezig zijn hele bevolkingen uit te roeien … en wij mensen weten van geen ophouden. Nieuw is dit niet. Wel is dit een tijd van ongekende grootschalige openbare escalatie van machtsmisbruik.
Geen enkel verhaal lijkt toereikend. In een tijd waarin iedereen in meer of mindere mate liegt en graait, is het belangrijk om ieder verhaal opnieuw open te breken en te bevragen op intensie.
Jacomina van Loon
Foto van de situatie in Loods 6, 3 t/m 5 april 2026, Amsterdam
Gemengde technieken, 18 panelen van 33 x 48cm.
Micro (de blauwe serie)
Het groeiende principe (groene serie)
Bloedlichamen (roze serie)
Monsters (zwart/paarse serie)
Het as van de wereld (oranje serie)
Snotje (lichtgrijze serie)
